13.มะค่าโมง

13.มะค่าโมง

ชื่อสามัญ : Siamese Rosewood

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Afzelia xylocarpa (Kurz) Craib. T

ชื่ออื่นๆ : ภาคกลาง และทั่วไป มะค่าโมง มะค่าใหญ่ มะค่าหลวง ฟันฤๅษี,ภาคเหนือ มะค่าหลวง
มะค่าหัวคำ ,ภาคอีสาน มะค่า เขง, เบง (สุรินทร์) ปิ้น (นครราชสีมา) ,ภาคตะวันออก มะค่าโมง บิง (จันทบุรี)

วงศ์ :   Leguminosae

ลักษณะพฤกษศาสตร์ : 

         ลำต้น มะค่าโมง เป็นไม้ขนาดใหญ่ แต่ไม่สูงมากนัก ลำต้นมีความสูงประมาณ 10 – 18 เมตร มีเรือนยอดเป็นพุ่มกว้าง แตกกิ่งต่ำตั้งแต่ระดับล่างของลำต้น เปลือกลำต้นมีสีน้ำตาลอ่อนอมชมพู กิ่งอ่อนมีขนปกคลุม

           ใบ ใบมะค่าโมงเป็นใบประกอบ ออกเรียงสลับกันบนกิ่งแขนง มีก้านใบหลักยาวประมาณ 18-30 เซนติเมตร มีประกอบด้วยใบย่อยขึ้นตรงกันข้าม 3 – 5 คู่ ใบย่อยมีก้านใบสั้นประมาณ 3 – 5 มิลลิเมตร ใบย่อยแต่ละใบมีรูปไข่ ฐานใบ และปลายใบมน แผ่นใบเรียบ และมีสีเขียวเข้ม แผ่นใบมีเส้นกลางใบชัดเจน ขนาดใบกว้างประมาณ 2-5 เซนติเมตร ยาวประมาณ 4 – 10 เซนติเมตร

         

         ดอก ดอกมะค่าโมงออกดอกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่ง ช่อดอกยาว 5 – 15 เซนติเมตร มีขนคลุมบางๆ ดอกย่อยมีก้านดอกยาว 7 – 10 มิลลิเมตร ดอกมีใบประดับเป็นรูปขอบขนานแกมรูปไข่ ยาว 6 – 9 มิลลิเมตร มีขนปกคลุม กลีบรองดอกมี 4 กลีบ กลีบรองดอกมีรูปขอบขนาน เรียงซ้อนทับกัน ยาวประมาณ 10 – 12 ส่วนกลีบดอกมีเพียงกลีบเดียว มีรูปทรงกลม ยาว 5 – 12 มิลลิเมตร แผ่นกลีบดอกมีสีแดงเรื่อๆ ถัดมาด้านในเป็นเกสรตัวผู้ที่มี 11 อัน ที่มี 8 อัน เป็นเกสรสมบูรณ์ และ 3 อัน เป็นหมัน ก้านเกสรแยกออกจากกัน ถัดมาตรงกลางเป็นเกสรตัวเมีย มีขนปกคลุมยาวประมาณ 7 มิลลิเมตร ด้านล่างเป็นรังไข่ โดยดอกจะออกประมาณเดือนกุมภาพันธ์ – มีนาคม

       ผล และเมล็ด ผลมะค่าโมง เรียกว่า ฝัก มีลักษณะแบนขนาดใหญ่ ฝักกว้างประมาณ 7 – 10 เซนติเมตร ยาวประมาณ 12 – 20 เซนติเมตร ฝักอ่อนมีสีเขียว เมื่อแก่จะมีสีน้ำตาล และจะปริแตกออกเป็น 2 ซีก ส่วนด้านในมีเมล็ด 2-5 เมล็ด

สรรพคุณ

เปลือกลำต้น (ต้มน้ำดื่ม) ใช้เป็นยาถ่ายพยาธิ รักษาริดสีดวง แก้ท้องเสีย รักษาโรคบิด เปลือกลำต้น (ต้มน้ำอาบหรือใช้บดทา) รักษาโรคผิวหนัง ใช้ทารักษาแผล

 เปลือกฝัก และเมล็ดมะค่าโมง (นำมาต้มน้ำดื่ม) สำหรับใช้เป็นยาถ่ายพยาธิ รักษาโรคริดสีดวงทวาร เนื้อเมล็ดดิบหรือแก่นำมาหั่นเป็นฝอย แล้งต้มน้ำดื่ม สำหรับช่วยบรรเทาอาเจียน เมล็ดแก่นำมาผ่าให้เห็นเนื้อเมล็ด ก่อนใช้กดทับแผลที่ถูกแมลงกัดต่อย เพื่อบรรเทาอาการปวด และลดพิษ

 ขอบคุณ https://puechkaset.com

 เอกสารอ้างอิง : 

       

1. มธินี ตาฬุมาศสวัสดิ์. 2549. พรรณไม้ห้วยทราย จังหวัดเพชรบุรี. สำนักหอพรรณไม้
2. กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช.
3. ฐานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. มะค่าโมง. ออนไลน์. สืบค้นเมื่อวันที่ 9 ธันวาคม 2559. เข้าถึงได้ที่ : http://www.phargarden.com/main.php?action=viewpage&pid=260/.
4. โครงการเผยแพร่ข้อมูลทรัพยากรชีวภาพ-และภูมิปัญญาท้องถิ่นบนพื้นที่สูง. มะค่าโมง. ออนไลน์. สืบค้นเมื่อวันที่ 9 ธันวาคม 2559. เข้าถึงได้ที่ : http://eherb.hrdi.or.th/search_result_details.php?herbariumID=57&name=มะค่าโมง/